Podatek od nieruchomości i jego znaczenie w zasilaniu dochodów podatkowych gmin w Polsce

Czy podatek od nieruchomości wpływa na sytuację finansową i gospodarczą gmin? Jeśli tak to w jaki sposób?

Gmina, jako podstawowa jednostka samorządu terytorialnego, wyposażona w określone prawem kompetencje ogólne, dotyczące spraw ludności na określonym terytorium, realizuje zadania publiczne, polegające na zaspokajaniu potrzeb mieszkańców tworzących tę wspólnotę. Jednak aby to było możliwe immanentne jest zbudowanie takiego systemu finansowania, który zapewni gminie odpowiednie źródła dochodów, przeznaczonych na realizację określonych celów. Na dochody gmin składają się środki finansowe przekazane przez władze centralne w formie dotacji i subwencji. Niemniej jednak, w praktyce wymienione źródła dochodów nie są wystarczające na sfinansowanie i wdrożenie przez gminę wszystkich powierzonych jej zadań. W związku z tym dodatkowym źródłem dochodów budżetowych gmin są dochody własne, pozostawione wyłącznie do ich dyspozycji. Na dochody, o których mowa składają się podatki lokalne, procentowe udziały w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) oraz podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), opłaty lokalne przyznane jako dochody własne, dochody z majątku lub inne przyznane w mocy odrębnych przepisów.

Podstawowym źródłem dochodów własnych gmin w Polsce są dochody podatkowe, wśród których największe znaczenie ma między innymi podatek od nieruchomości, którego wpływy pod kątem wielkości przewyższają jedynie wpływy z udziałów w podatku dochodowym od osób fizycznych. Niemniej jednak podatek od nieruchomości zasługuje na szczególną uwagę, nie tylko ze względu na istotny udział w zasilaniu dochodów budżetowych gmin w Polsce ale też jego siłę oddziaływania na gospodarkę terenu. Jest to podatek majątkowy, w którym przedmiotem opodatkowania są stany faktyczne lub prawne, od których zaistnienia ustawodawca uzależnia powstanie obowiązku podatkowego, a w szczególności posiadanie nieruchomości.

Znaczenie podatku od nieruchomości w dochodach budżetowych gmin jest szczególnie istotne, ponieważ spełnia on nie tylko funkcję fiskalną, umożliwiając gminom realizację wyznaczonych przez władze centralne zadań ale też funkcję stymulacyjną. Bowiem kompetencje gmin w zakresie różnicowania stawek podatkowych w podatku od nieruchomości czy wprowadzanie dodatkowych ulg lub zwolnień z tym podatkiem związanych wpływają stymulacyjnie na rozwój gospodarki lokalnej. Przejawia się to poprawą bytu społeczności lokalnej i zachęcaniem nowych przedsiębiorców do inwestowania, co z kolei wiąże się z pobudzaniem przedsiębiorczości na terenie danej gminy. W związku z powyższym prawidłowa polityka finansowa związana z podatkiem od nieruchomości jest bardzo istotna, gdyż w znacznym stopniu oddziałuje na sytuację zarówno finansową jak i gospodarczą gmin.

Dowodem na to są dane zawarte w Sprawozdaniach z wykonania budżetu Państwa, na podstawie których można stwierdzić, że podatek od nieruchomości w grupie dochodów podatkowych gmin stanowi jedną z najważniejszych pozycji. W odniesieniu do całego kraju średni udział podatku od nieruchomości w dochodach gmin w latach 2015–2019, w grupie wpływów z podatków lokalnych, wynosił aż 84%. Natomiast udział tego podatku w dochodach ogółem gmin w Polsce w okresie będącym przedmiotem analizy wynosił średnio 36%. Oznacza to, że wpływy z podatku od nieruchomości stanowią jedno z najważniejszych źródeł dochodów gmin, które z roku na rok są coraz wyższe.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań z wykonania budżetu Państwa za 2015–2019

Źródła dochodów podatkowych 2015 2016 2017 2018 2019
(tys. zł)
Dochody podatkowe ogółem 31 671 448,00 33 646 647,00 36 233 024,00 39 523 626,00 42 670 368,00
Wpływy z podatków lokalnych 14 719 491,00 15 134 380,00 15 879 128,00 16 346 119,00 16 901 568,00
podatek od nieruchomości 12 227 178,00 12 626 552,00 13 372 486,00 13 800 359,00 14 275 896,00
podatek od środków transportowych 696 158,00 724 992,00 752 497,00 785 621,00 817 327,00
podatek rolny 1 568 958,00 1 491 448,00 1 463 712,00 1 460 549,00 1 514 912,00
podatek leśny 227 197,00 291 388,00 290 433,00 299 590,00 293 433,00
Podatki pobierane przez urzędy skarbowe 910 489,00 1 117 810,00 1 195 438,00 1 347 396,00 1 506 210,00
podatek od czynności cywilnoprawnych 768 260,00 964 589,00 1 024 261,00 1 178 769,00 1 322 361,00
podatek od spadków i darowizn 103 207,00 114 858,00 133 570,00 131 392,00 147 267,00
podatek od działalności gospodarczej osób fizycznych, opłacany w formie karty podatkowej 39 022,00 38 363,00 37 607,00 37 235,00 36 582,00
Udziały w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa 16 041 468,00 17 394 457,00 19 158 458,00 21 830 111,00 24 262 590,00
w podatku dochodowym od osób fizycznych 15 288 702,00 16 616 164,00 18 296 709,00 20 873 384,00 23 225 486,00
w podatku dochodowym od osób prawnych 752 766,00 778 293,00 861 749,00 956 727,00 1 037 104,00

Dodatkowo podatek ten stanowi istotny element polityki fiskalnej gmin w Polsce. Bowiem przy właściwym jej prowadzeniu w zakresie podatku od nieruchomości gminy mogą nie tylko kształtować wysokość wpływów z tego podatku i oddziaływać na wzrost swoich dochodów ale też stymulować rozwój gospodarczy, poprzez zachęcanie potencjalnych inwestorów. Gmina dzięki władztwu podatkowemu w ramach ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych może oddziaływać na przedsiębiorczość, gdyż na decyzje inwestorów wpływa przede wszystkim wysokość podatku od nieruchomości. W konkluzji podatek ten jest stabilnym i stale wzrastającym źródłem dochodów gmin w Polsce, niezależnym od indywidualnej sytuacji podatnika (np. jego możliwości płatniczych), lecz od majątku, który posiada.

Karolina Gąbka

Młodszy Specjalista w Dziale Podatków